पुणे: शहरामधील विकास आणि पायाभूत सुविधांचे प्रकल्प अत्यंत वेगाने पुढे जात आहेत, बहुतेक वेळा त्यांच्या पार्श्वभूमीवर लक्षणीय नुकसान होत नाही.रहिवासी वारंवार निदर्शनास आणून देत आहेत की चुकीच्या नियोजित उपक्रमांमुळे चांगल्यापेक्षा अधिक हानी होते – की रुंद रस्ते, नवीन पूल, उड्डाणपूल, भुयारी मार्ग आणि बरेच काही विद्यमान नागरी समस्या बिघडू नये किंवा लक्ष्यापेक्षा वेगळ्या लोकसंख्येसाठी समस्या निर्माण करू नये. मुळा नदीवरील बहुप्रतिक्षित बालेवाडी-वाकड पुलाचे नजीकच्या काळात होणारे उद्घाटन हे या द्वंद्वाचे ताजे उदाहरण आहे. या नवीन पायाभूत सुविधांचा उद्देश पुणे आणि पिंपरी चिंचवड दरम्यानची वाहतूक कोंडी सोडवणे आणि बाणेर, बालेवाडी, हिंजवडी आणि म्हाळुंगे या प्रमुख भागांमधील प्रवास सुलभ करणे हे आहे. मुंबई उच्च न्यायालयाने नुकतेच या वर्षी फेब्रुवारीमध्ये प्रकल्प सुरू करण्यासाठी प्रलंबित भूसंपादन जलद गतीने करण्याचे निर्देश दिले. परंतु शहराच्या काही जलदगतीने विकसित होणाऱ्या अतिपरिचित क्षेत्रांमध्ये कनेक्टिव्हिटी वाढवण्याची योजना महत्त्वाची असली तरी, या मार्गाच्या आजूबाजूच्या अनेक छोट्या गल्ल्यांमधील रहिवाशांना असे वाटते की परिणामी वाहनांच्या पुराचा सामना करावा लागेल. बालेवाडीचे रहिवासी अंकुश देवरे यांनी TOI ला सांगितले की, ममता चौक, राधा चौक आणि बालेवाडी हाय स्ट्रीट जंक्शनसह परिसरात आधीच अनेक ट्रॅफिक चोकपॉईंट आहेत. नवीन पूल कार्यान्वित झाल्यानंतरच या ठिकाणी गर्दी वाढेल, असे त्यांनी नमूद केले. आता, पूर्ण झालेल्या पुलाच्या प्रकल्पाचा शुभारंभ करण्यापूर्वी पुणे महानगरपालिकेने (पीएमसी) नवीन वाहतुकीचा अभ्यास करावा, अशी मागणी रहिवासी एकत्रितपणे करत आहेत. बालेवाडी परिसर आधीच वाहतूक कोंडीशी झुंजत आहे “हिंजवडी, वाकड आणि म्हाळुंगे येथील रहिवाशांसाठी बाणेर किंवा औंध आणि पुढे जाण्यासाठी बालेवाडी हा एक महत्त्वाचा दुवा म्हणून काम करतो. पुण्याच्या विविध भागात राहणाऱ्या परंतु कामासाठी दररोज हिंजवडीत जावे लागणाऱ्या हजारो आयटी व्यावसायिकांसाठी हे महत्त्वाचे आहे. हे प्रवासी सध्या महामार्गाचा वापर करतात. हा पूल सुरू झाल्यानंतर महामार्गावरील गर्दी टाळण्यासाठी ते बालेवाडीतून जाण्यास सुरुवात करतील,” देवरे, उद्योजक जोडले. “बालेवाडीचे अंतर्गत रस्ते अपेक्षित रहदारीचे प्रमाण हाताळण्याइतके मोठे नाहीत. गल्ल्या अरुंद, खड्डे भरलेले, तुटलेले पृष्ठभाग, नसलेले किंवा अडवलेले फुटपाथ आणि मेट्रोच्या सुरू असलेल्या कामामुळे गर्दीच्या वेळेस पूर्णपणे गोंधळलेले आहेत. येथे बेफाम बांधकामाचा अर्थ असा आहे की भविष्यात अधिक रहिवासी असतील. अपुऱ्या पायाभूत सुविधा या प्रवाहाचे व्यवस्थापन कसे करणार?” त्यांनी विचारले. वाढत्या गोंधळापासून पुढे जाण्यासाठी, बाणेर बालेवाडी नागरिक मंच (BBNM) च्या सदस्यांनी 8 मे रोजी PMC महापालिका आयुक्त नवलकिशोर राम यांची भेट घेतली आणि विनंती केली की पूल उघडल्यानंतर उद्भवणाऱ्या आव्हानांचा शोध घेण्यासाठी वाहतूक परिणाम अभ्यास केला जावा. त्यांच्या सादर केलेल्या पत्रानुसार, अशा अभ्यासाचे निष्कर्ष ट्रॅफिक सिग्नल्स, नो-पार्किंग झोन, ट्रॅफिक आयलँड्स आणि बरेच काही कुठे उभारले जावेत, कुठे आणि कोणते संकेत आवश्यक असतील आणि इतर पैलूंबरोबरच परिसरात अवजड वाहनांच्या हालचालींना परवानगी देण्यासाठी आदर्श वेळ काय असेल हे निर्धारित करण्यात मदत होईल. प्रवाह सुलभ करण्यासाठी खबरदारीचे उपाय आवश्यक आहेत हा पूल महत्त्वाचा आहे, पण त्यामुळे महामार्गावरून अंतर्गत रस्त्यांकडे जाणारी गर्दी होऊ नये, असे बालेवाडीतील ब्लिस अव्हेन्यू सोसायटीचे सचिव स्वप्नील उत्तरवार यांनी सांगितले. “बालेवाडी मुख्य रस्त्याचे काही भाग मेट्रोच्या सुरू असलेल्या कामामुळे ब्लॉक झाले आहेत. कॅरेजवेच्या मध्यभागी मेट्रोचे खांब उभारले गेले आहेत आणि या मार्गावर नेव्हिगेट करणे आधीच खूप तणावपूर्ण आहे. नवीन पूल सुरू झाल्यानंतर वाहतूक किमान दुपटीने वाढेल. मेट्रो मार्ग पूर्ण झाल्यानंतर हे सोपे होऊ शकते, परंतु त्यापूर्वी पूल सुरू झाल्यास आम्हाला काही उपायांची आवश्यकता आहे. या परिसरात अनेक शाळा आणि महाविद्यालये देखील आहेत, त्यामुळे आमच्याकडे बहुतेक दिवसात कमीतकमी चार रहदारीचे पीक तास असतात,” उत्तरवार यांनी TOI ला सांगितले. पुढे, अनेक रहिवाशांनी सांगितले की, बालेवाडीत योग्य फूटपाथ नसल्यामुळे पादचाऱ्यांना या आधीच अरुंद रस्त्यावरून चालावे लागते. “हे इतके गोंधळलेले आहे की मी कधी कधी माझी दुचाकी बाहेर काढण्याची कल्पनाही करू शकत नाही. चुकीच्या बाजूने वाहन चालवणे सर्रासपणे चालते आणि अपघात होण्याचा धोका नेहमीच प्रचलित आहे. पूल उघडण्यापूर्वी, कमीतकमी PMC ट्रॅफिक कसे कमी करता येईल याचे योग्य विश्लेषण करणे, पर्यायी मार्ग निश्चित करणे, वाहनांची गर्दी कमी करणे आणि वाहनांची गर्दी कमी करणे. निवडक ठिकाणी वॉर्डन,” आयटी व्यावसायिक जोडले. केवळ अद्ययावत अभ्यासच वाढीचा विचार करू शकतो अलीकडच्या काळात बालेवाडीत नवीन बांधकामांच्या झपाट्याने वाढ होत असताना, एक वर्षापूर्वी केलेला वाहतूक अभ्यास किंवा रस्त्याचे विश्लेषणही कुचकामी ठरू शकते, त्यामुळे नव्याने सर्वेक्षणाची गरज असल्याचेही रहिवाशांनी निदर्शनास आणून दिले आहे. “आम्ही ट्रॅफिक ऑडिटची आमची मागणी नागरी प्रमुखांसमोर मांडली आहे. या पुलामुळे प्रवाशांना खूप फायदा होईल आणि हा पायाभूत सुविधांचा एक महत्त्वाचा भाग आहे जो लवकरच उघडला जावा. मात्र बालेवाडी आधीच वाहतुकीच्या समस्येने त्रस्त आहे. पूल उघडण्यापूर्वी अंतर्गत रस्त्यांशी संबंधित काम केले जाऊ शकते की नाही हे जाणून घेणे आवश्यक आहे,” BBNM चे संस्थापक-सदस्य अमेय जगताप म्हणाले. “एक मेट्रो लाइन या भागातून जाते आणि तिच्या वापरकर्त्यांना लवकरच चालण्यायोग्य मार्गांवर प्रवेश आवश्यक असेल, जे सध्या अस्तित्वात नाहीत. PMC ने पादचारी सुविधांचा विचार केला पाहिजे आणि नवीन पुलाने जोडलेल्या वाहनांच्या व्हॉल्यूम व्यतिरिक्त, पार्किंगची आवक मेट्रोला होईल. आणखी गोंधळ होण्यापूर्वी हे सर्व दुरुस्त करणे आवश्यक आहे,” ते पुढे म्हणाले. आजपर्यंत झालेल्या घडामोडी आणि भविष्यातील प्रक्षेपणासाठी प्रस्तावित केलेल्या योजना या दोन्ही गोष्टी लक्षात घेऊन तज्ज्ञांनी नूतनीकरणाच्या वाहतूक अभ्यासाच्या गरजेला दुजोरा दिला. प्रतापसिंह भोंसले, रस्ता सुरक्षा आणि वाहतूक ऑपरेशन अभियंता यांनी TOI ला सांगितले, “बालेवाडी आणि वाकड दरम्यानच्या पुलासारखे नवीन कनेक्शन उघडल्याने क्रॉस-रिव्हर कनेक्टिव्हिटी सुधारू शकते, परंतु या नेटवर्कसह नवीन रहदारी देखील होईल. नवीन कॉरिडॉर नेटवर्कसाठी पीएमसीची योजना असू शकते आणि वाहतूक ऑपरेशन्स आणि सुरक्षितता सुधारण्यासाठी त्यांनी लक्ष द्यावे. मला PMC च्या योजनांची माहिती नाही आणि आशा आहे की अधिकारी भागधारकांच्या सल्लामसलतीसाठी सार्वजनिक डोमेनमध्ये ठेवतील. नवीन कॉरिडॉरसाठी भविष्यातील रहदारीच्या अंदाजांना सामावून घेण्यासाठी पूल आणि त्याची भूमिती तसेच आवश्यक परिसरातील रोडवे नेटवर्कचे औचित्य सिद्ध करण्यासाठी वाहतूक अभ्यास आधीच केला गेला असेल. जर असा तपशीलवार अभ्यास केला गेला असेल, तर त्यात आधीच परिणाम कमी करण्यासाठी आणि कॉरिडॉर ऑपरेशन्स सुधारण्यासाठी शिफारसी समाविष्ट केल्या जाऊ शकतात.” “तथापि, जर हे केले गेले नसेल किंवा अनेक वर्षांपूर्वी केले गेले असेल तर, भविष्यातील पायाभूत सुविधा प्रकल्प, इंटरसिटी कनेक्टिव्हिटी, वाढती वाहनांची संख्या आणि येथे सुरू असलेल्या आणि भविष्यातील बांधकाम विकास प्रकल्पांना परवानगी देऊन त्याचे नूतनीकरण केले पाहिजे,” ते पुढे म्हणाले. TOI द्वारे संपर्क साधला असता, पुण्याचे पोलिस उपायुक्त (डीसीपी-पूर्व) मनोज पाटील म्हणाले की त्यांना बालेवाडीतील रहदारीच्या परिस्थितीबद्दल माहिती आहे. ते पुढे म्हणाले, “रहिवाशांनी केलेल्या मागण्या चुकीच्या नाहीत. त्यांना पुढे जाण्याची इच्छा असणे योग्य आहे. माझा विश्वास आहे की हा पूल प्रवाशांच्या वापरासाठी खुला करण्याआधी, PMC आणि वाहतूक पोलिस विभाग या भागातील एकूण रहदारीच्या परिस्थितीचा नक्कीच अभ्यास करतील. यामुळे आम्हाला शेजारच्या परिसरात वाहनांची वर्दळ होणार नाही याची खात्री करण्यात मदत होईल.” तज्ञ इनपुट ‘पार्किंग, पदपथ, वाहतूक शांततेच्या उपाययोजनांवर भर द्या’ नागरिकांनी वाहतूक अभ्यासासाठी केलेली विनंती योग्य आहे आणि भविष्यातील परिणाम कमी करण्यासाठी मदत केली पाहिजे. पुलाचे बांधकाम पूर्ण झाले असल्यास, जोडलेल्या पायाभूत सुविधा आणि रस्त्यांचे जाळे तयार झाल्यानंतरच ते कार्यान्वित झाले पाहिजे. पदपथ, सायकल ट्रॅक, कार्यक्षम ऑन-स्ट्रीट पार्किंग व्यवस्थापन प्रणाली, अवजड वाहनांच्या हालचालींवर निर्बंध, रहदारी शांत करणारे उपाय आणि ब्लँकेट इलेक्ट्रॉनिक ट्रॅफिक अंमलबजावणी यावर लक्ष केंद्रित करणे हा वाहतूक अभ्यासाच्या शिफारशींचा एक भाग असावा. प्रस्तावित कॉरिडॉरच्या प्री-ओपनिंग स्टेज रोड सेफ्टी ऑडिटसह तपशीलवार रहदारीचा आढावा घेण्यात यावा आणि त्याच्या शिफारशींचा तात्काळ समावेश करण्यात यावा. – प्रतापसिंह भोंसले | रस्ता सुरक्षा आणि वाहतूक ऑपरेशन अभियंता ‘अशा अभ्यासातून मिळालेला डेटा भविष्यातील नियोजनासाठी महत्त्वाचा’ आजच्या काळातील वाहतूक अभ्यास हा गतिमान आणि सतत विकसित होणाऱ्या रहदारीच्या परिस्थितीशी जुळवून घेणारा असावा. यामुळे अधिका-यांना नमुने, विसंगती आणि वेदना बिंदू वाढत्या प्रमाणात ओळखता येतात आणि त्यांच्या क्षमता आणि ऑन-ग्राउंड कर्मचाऱ्यांसह, गर्दीच्या वेळेस सुरळीत आणि अखंड गतिशीलता सुनिश्चित करण्यासाठी रीअल-टाइममध्ये विद्यमान पायाभूत सुविधा तयार करतात. हा सर्व डेटा संकलित करणे आणि त्यावर तयार करणे भविष्यातील वाहतूक नियोजन आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी आणि कदाचित कर्मचाऱ्यांच्या आवश्यकतेचा अंदाज लावण्यासाठी आवश्यक आहे. अशाप्रकारे, शहर नेहमी वापराच्या (पीक अवर) प्रवाहासाठी तयार असते आणि घाबरून न जाता उद्भवू शकणाऱ्या तत्काळ परिस्थितींसाठी, हे सर्व उपलब्ध कर्मचाऱ्यांसह व्यवस्थापित करते. – निशित कामत | वाहतूक रणनीतीकार याचिकाकर्ते म्हणतात बालेवाडी-वाकड पूल उघडण्यास झालेल्या विलंबाबद्दल रहिवाशांनी 2023 मध्ये उच्च न्यायालयात जनहित याचिका दाखल केली होती. 31 कोटी रुपयांचा तयार झालेला पूल गेल्या अनेक वर्षांपासून निरुपयोगी होता. राधा चौकातून दररोज 2.5 लाख प्रवाशांचा वेळ आणि हजारो लिटर इंधन वाया जाते. नागरी संवाद अयशस्वी झाल्यामुळे आणि नागरिकांनी अशा प्रशासकीय लकव्याला मूक प्रेक्षक राहण्यास नकार दिल्याने आम्ही उच्च न्यायालयाशी संपर्क साधला. प्रकल्पासाठी भूसंपादनाला स्थगिती देणाऱ्या हायकोर्टाच्या आदेशाचे आम्ही स्वागत करत असताना, पीएमसीची ऐतिहासिक उदासीनता अत्यंत चिंताजनक आहे. एखाद्या नागरी संस्थेला फक्त त्याचे काम करण्यासाठी न्यायालयीन धमक्यांची गरज असते हे आपल्या कारभाराचे दुःखद प्रतिबिंब आहे. – संदीप मंडलोई | हायकोर्टात याचिकाकर्त्यांपैकी एकाने पूल सुरू करण्यासाठी पावले उचलण्याची मागणी केली अधिकृत आवृत्ती हा प्रकल्प सुरू झाल्यावर वाहतुकीचा अभ्यास केला गेला असता, पूल बांधण्यामागे काही तरी विचार असावा. असे म्हटल्यावर, नवीन रहदारी अभ्यास आवश्यक नसला तरी, आम्ही निश्चितपणे इतर घटक तपासू शकतो, जसे की रस्त्याची वहन क्षमता आणि काही गहाळ दुवे आहेत का ते निश्चित करणे आवश्यक आहे. अंतर्गत रस्त्यांची रुंदी या क्षेत्राच्या विकास आराखड्यात (डीपी) दर्शविलेल्या रस्त्यांशी जुळते का हे देखील तपासले पाहिजे – निखिल मिजार | परिवहन नियोजक, पीएमसी
मुख्य संपादक – गणेश दगा पाटील.
