पुणे: दररोज दुपारी, आशा वर्कर सीमा (नाव बदलले आहे) तिच्या खांद्यावर फॉर्म आणि सेलफोन असलेली पिशवी गुंडाळते आणि सध्या सुरू असलेल्या जनगणनेच्या अभ्यासासाठी तिच्या परिसरातील दार ठोठावू लागते. दिवसाच्या अखेरीस, तिने कडक उन्हात तासन्तास गल्लीबोळांतून फिरून, कुटुंबांकडून तपशील गोळा करण्याचा प्रयत्न केला, ज्यापैकी बऱ्याच जणांना प्रक्रियेबद्दल माहिती नाही किंवा वैयक्तिक माहिती सामायिक करण्यास नाखूष आहे.सीमाने सांगितले की तिने जवळपास 800 रहिवाशांचे सर्वेक्षण केले. “आम्ही दररोज तीन ते चार तास घराबाहेर घालवतो आणि साधारणपणे 10 ते 12 घरांना कव्हर करतो. काही कुटुंबे सहकार्य करतात पण अनेक घरांमध्ये लोक माहिती देण्यास कचरतात,” सीमा पुढे म्हणाली.संपूर्ण महाराष्ट्रात, जनगणनेसाठी तैनात असलेल्या हजारो आशा वर्कर्सना तापमान जास्त असल्याने अशाच अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. कामगारांनी सांगितले की व्यायाम शारीरिकदृष्ट्या थकवणारा बनला आहे कारण बहुतेक सर्वेक्षण दिवसाच्या पीक अवर्समध्ये केले जातात.एकूण 80,000 आशा वर्कर्सपैकी किमान 20,000 फिल्डवर असू शकतात, असे आशा वर्कर्सचे प्रदेशाध्यक्ष राजू देसले यांनी सांगितले. “बाळ आणि माता मृत्यू रोखण्यासाठी आशा वर्कर्सची नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्यांना जनगणना आणि निवडणुकीचे काम दिले जाऊ नये. त्यांच्याकडे जनगणनेच्या कामासाठी आवश्यक असलेले प्रगत सेलफोन उपलब्ध नाहीत. या मुद्द्यांचा विचार करायला हवा होता. एसआयआरच्या कामासाठी काही पुनर्विचार आवश्यक आहे,” ते म्हणाले, ते आंदोलन करू शकतात.प्रगणकांनी सांगितले की तरुण रहिवासी सहसा संशयवादी असतात आणि वैयक्तिक तपशील का शोधले जात आहेत असा प्रश्न केला जातो, तर वृद्ध नागरिक अधिक उत्सुक आणि सहकार्य करणारे दिसतात. “त्याच परिसरातील असण्यामुळे मदत होते कारण लोक आम्हाला ओळखतात आणि आमच्यावर विश्वास ठेवतात,” त्यांच्यापैकी एकाने सांगितले.कामगारांनी जोडले की लोकसंख्येचा एक मोठा भाग अजूनही जनगणना सुरू झाल्याबद्दल अनभिज्ञ आहे, ज्यामुळे डेटा संकलन सुरू करण्यापूर्वी सर्वेक्षणाचा हेतू स्पष्ट करणाऱ्या फील्ड कर्मचाऱ्यांवर भार वाढला आहे.दुसरीकडे, अनेक रहिवाशांनी उन्हात काम करणाऱ्या कामगारांप्रती सहानुभूती दाखवली आहे. “दुपारच्या उन्हात घरोघरी जाताना पाहून लोक अनेकदा आम्हाला पिण्याचे पाणी देतात,” असे आणखी एका आशा वर्करने सांगितले.जिल्हा जनगणना अधिकाऱ्याने शहरी आणि ग्रामीण भागातील घरांच्या तपशीलांची प्रत्यक्ष पडताळणी करून, अचूक डेटा संकलनासाठी फील्ड व्यायाम महत्त्वपूर्ण होता.
मुख्य संपादक – गणेश दगा पाटील.
