पुणे : पुणे महापालिकेच्या 285 शाळांपैकी 116 शाळांमध्ये मुख्याध्यापक नाहीत. सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार शिक्षक पात्रता परीक्षा (TET) उत्तीर्ण झालेल्या शिक्षकांची सेवानिवृत्ती आणि अनुपलब्धता यामुळे ही पदे रिक्त आहेत.अशा शाळा एकूण संख्येच्या 40% आहेत, निवडून आलेल्या सदस्यांनी उपस्थित केलेल्या प्रश्नांच्या उत्तरात दिलेला डेटा उघड झाला. मुख्याध्यापकांची अनुपस्थिती ही चिंतेची बाब असल्याचे शिक्षणतज्ज्ञ आणि तज्ज्ञांचे निरीक्षण आहे. हे पद केवळ शैक्षणिक व्यवस्थापनासाठीच नाही तर प्रशासकीय कारणांसाठीही महत्त्वाचे आहे. ही पदे लवकरात लवकर भरण्यासाठी प्रयत्नांना गती द्यावी, असेही ते म्हणाले.शाळांचे नवीन प्रमुख नेमण्याची प्रक्रिया सुरू आहे आणि प्रशासन नवीन पदांच्या मंजुरीची वाट पाहत आहे, असे पीएमसी शिक्षण विभागाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले.पीएमसीच्या शिक्षण विभागाच्या उपायुक्त वसुंधरा बर्वे म्हणाल्या, “सर्वोच्च न्यायालयाने मुख्याध्यापक म्हणून पदोन्नतीसाठी शिक्षकांना टीईटी उत्तीर्ण करणे बंधनकारक केले आहे. शिक्षण विभाग या परीक्षेला बसलेल्या शिक्षकांच्या निकालाची वाट पाहत आहे. आम्ही सप्टेंबरपर्यंत त्यांची नियुक्ती प्रक्रिया पूर्ण करू.”महाराष्ट्र राज्य मुख्याध्यापक महासंघाचे माजी उपाध्यक्ष महेंद्र गणपुले म्हणाले, ही पदे फार काळ रिक्त ठेवू नयेत. “मुख्याध्यापक हे सरकारी अधिकारी आणि शाळा यांच्यातील पूल आहेत आणि त्यांच्या अनुपस्थितीमुळे प्रशासकीय आणि शैक्षणिक गैरव्यवस्थापन निर्माण होईल,” ते पुढे म्हणाले.महाराष्ट्र राज्य विद्यार्थी पालक शिक्षक महासंघाच्या दीपाली सरदेशमुख म्हणाल्या, करदात्यांच्या पैशाचा वापर महापालिका शिक्षण व्यवस्थेच्या विकासासाठी केला जातो, परंतु खासगी शाळांना पोकळीतून फायदा व्हावा यासाठी अधिकारी जाणीवपूर्वक या प्रणालीत अडथळे निर्माण करत असल्याचे दिसून येते. शाळांचे प्रमुख नसणे हा असाच एक अडथळा आहे, असेही त्या म्हणाल्या.नागरी अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, शिक्षण विभाग कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी फंडाचा वापर महापालिका शिक्षणासाठी करतो.“पूर्णवेळ मुख्याध्यापकाच्या अनुपस्थितीत शाळा सहसा कोणत्याही शिक्षकाच्या खांद्यावर मुख्याध्यापकाच्या कामाची जबाबदारी घेतात. यामुळे शाळेचे तदर्थ प्रमुख म्हणून काम करणाऱ्या शिक्षकावर मानसिक ताण वाढतो,” PMC शाळेतील शिक्षक म्हणाले, प्राथमिक शैक्षणिक कामात अडथळा निर्माण होतो. “प्रशासकीय कामावर विपरित परिणाम होतो, कारण तात्पुरत्या मुख्याध्यापकांना प्रशासकीय समस्यांना सामोरे जाण्यासाठी पुरेसा अनुभव नाही,” ते पुढे म्हणाले.विलीन झालेल्या भागातील नागरी शाळेत काम करणाऱ्या दुसऱ्या शिक्षकाने सांगितले की या भागात मुख्याध्यापकांची भूमिका अधिक महत्त्वाची आहे कारण शाळा व्यवस्थापन आणि पीएमसी यांच्यातील संवादाची खूप गरज आहे.“क्षेत्रांच्या विलीनीकरणानंतर पीएमसीमध्ये जोडलेल्या शाळांना पायाभूत सुविधांच्या अभावामुळे अधिक त्रास सहन करावा लागतो. शहरी भागातील शाळांमध्ये उपलब्ध सुविधांशी जुळण्यासाठी त्यांना अतिरिक्त लक्ष देण्याची गरज आहे,” तो म्हणाला.सीएसआर युनिट्स, पीएमसी आणि शाळा व्यवस्थापन यांच्यातील संप्रेषण चॅनेलमध्ये प्रमुख व्यक्ती असलेल्या मुख्याध्यापकांच्या अनुपस्थितीत सीमावर्ती भागातील शाळांसाठी सीएसआर निधी मिळविण्याचे मार्ग पूर्णपणे शोधले जाऊ शकत नाहीत.प्रमुख नसलेल्या 98 मराठी माध्यमांच्या संस्थानागरी आकडेवारीनुसार, सात इंग्रजी- आणि 11 उर्दू माध्यमाच्या शाळांमध्येही मुख्याध्यापक नाहीत. PMC मराठी, इंग्रजी, उर्दू आणि कन्नड माध्यमात शिक्षण देणाऱ्या २८५ शाळा चालवते. जवळपास 85,000 विद्यार्थी या शाळेत जातात आणि ते गरीब सामाजिक आणि आर्थिक पार्श्वभूमीचे आहेत.नागरी प्रशासन ई-लर्निंग शाळा, क्रीडा शाळा, संगीत शाळा आणि इतर सुविधा देखील चालवते.दैनंदिन कर्तव्ये सोपवणे, शिक्षक आणि शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांवर देखरेख करणे आणि व्यावसायिक विकासाला सहाय्य करणे याशिवाय, मुख्याध्यापकांनी, शाळांचे प्रमुख या नात्याने, शैक्षणिक रचना, अध्यापन मानके आणि विद्यार्थ्यांच्या कमाईच्या परिणामांचे मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे.ते पायाभूत सुविधांच्या देखभालीवर देखरेख करतात आणि दुपारचे जेवण, पुस्तकांचे वाटप आणि शालेय गणवेश यासारखे विद्यार्थी कल्याण उपक्रम राबवतात. ते शिक्षण विभाग, मुख्य शाळा व्यवस्थापन समित्या आणि पालक-शिक्षक संघ यांच्याकडून PMC मार्गदर्शक तत्त्वे आणि उपक्रम राबवतात.
मुख्य संपादक – गणेश दगा पाटील.
