पुणे : थेरगाव येथील केजुबाई बंधाऱ्याजवळील पवना नदीत शुक्रवारी पांढऱ्या, विषारी फेसाचा जाड थर निर्माण झाल्याने नदीतील अनियंत्रित प्रदूषणावर पुन्हा एकदा टीकेची झोड उठली आहे.पिंपरी चिंचवड महापालिका (पीसीएमसी) वारंवार घटना घडूनही प्रदूषण रोखण्यात अपयशी ठरल्याचा आरोप पर्यावरण कार्यकर्त्यांनी केला.कार्यकर्त्यांनी सांगितले की, नागरी प्रशासन शहराच्या मध्यभागातून वाहणाऱ्या आणि अनेक भागांतून वारंवार वाहणाऱ्या नदीतील प्रदूषणाकडे लक्ष देण्यास असमर्थ ठरले आहे.शहरातील नदी प्रदूषणावर उपाय शोधण्यासाठी सक्रियपणे काम करणारी संस्था थेरगाव सोशल फाउंडेशनचे राहुल सरवदे यांनी सांगितले की, त्यांनी शुक्रवारी सकाळी महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (एमपीसीबी) अधिकाऱ्यांना सतर्क केले.“एमपीसीबीच्या अधिकाऱ्यांनी विश्लेषणासाठी पाण्याचे नमुने गोळा केले. आम्ही पीसीएमसी अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला, पण आमचे कॉल अनुत्तरित झाले,” सरवदे म्हणाले.“आमच्या निरीक्षणानुसार, पवना नदीत फेस बहुतेक हिवाळ्यात दिसून येतो. अशीच परिस्थिती यावर्षी मार्चमध्ये नोंदवली गेली,” सरवदे म्हणाले, वारंवार घटनांमुळे मोठ्या प्रमाणात मासे मृत्यूमुखी पडतात, तरीही अधिकारी प्रदूषण रोखण्यासाठी ठोस पावले उचलताना दिसत नाहीत.गेल्या वर्षी, राष्ट्रीय हरित न्यायाधिकरणाने (एनजीटी) पवना नदीत मोठ्या प्रमाणात मासे मृतावस्थेत आढळल्यानंतर प्रदूषण रोखण्यासाठी पुरेशा उपाययोजना न केल्याबद्दल अधिकाऱ्यांवर ताशेरे ओढले होते.संस्थेचे आणखी एक सदस्य अनिल घोडेकर म्हणाले, “प्रशासनाकडे हा मुद्दा मांडून आम्ही थकलो आहोत. केजुबाई बंधाऱ्यातील नदीची अवस्था बिकट झाली असून, अधिकाऱ्यांनी हस्तक्षेप न केल्यास तिचे लवकरच मलनिस्सारण वाहिनीत रुपांतर होईल.” एमपीसीबीच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, “फोमचे कारण शोधण्यासाठी पाण्याचे नमुने गोळा केले गेले आहेत आणि विश्लेषण केले जाईल.”PCMC च्या 1,500 कोटी रुपयांच्या पवना नदी पुनरुज्जीवन प्रकल्पाला या वर्षाच्या सुरुवातीला आवश्यक मंजुरी मिळालेली आहे, ती अद्याप सुरू व्हायची आहे. पीसीएमसीच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, राज्य आणि केंद्र सरकारकडून निधी वाटप झाल्यानंतर काम सुरू होईल. हा प्रकल्प कार्यान्वित झाल्यानंतर नदीतील प्रदूषणाची पातळी लक्षणीयरीत्या कमी होईल, असे महापालिका अधिकाऱ्यांनी सांगितले.गेल्या वर्षी फेब्रुवारीमध्ये, MPCB ने इतिहासात प्रथमच पवना नदीतील बायोकेमिकल ऑक्सिजन डिमांड (BOD) पातळीत वाढ नोंदवली, ज्यामुळे ती देशातील प्रदूषित नदीच्या पट्ट्यांच्या सर्वोच्च श्रेणीमध्ये समाविष्ट झाली. पश्चिम घाटात उगम पावणारी आणि पिंपरी चिंचवडमधून सुमारे 24 किमी वाहणारी ही नदी आता केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या नदी निरीक्षणाच्या ‘प्राधान्य I’ श्रेणीमध्ये आहे. बीओडी हे एरोबिक सूक्ष्मजीवांना उपस्थित असलेल्या सेंद्रिय पदार्थांचे जैवरासायनिक ऑक्सिडायझेशन करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ऑक्सिजनचे मोजमाप आहे आणि जेव्हा पाणी अधिक प्रदूषित असते तेव्हा ते जास्त असते.MPCB प्राधिकरणांनी असेही म्हटले आहे की घरगुती सांडपाणी हे नदीतील प्रदूषणाचे मुख्य स्त्रोत आहेत कारण सांडपाणी प्रक्रिया केंद्र (STPs) आणि योग्य ड्रेनेज लाइन नसल्यामुळे अनेक ठिकाणी प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी सोडले जाते.
मुख्य संपादक – गणेश दगा पाटील.
