पुणे : जिल्ह्यातील जुन्नर वनविभागाने पकडलेल्या बिबट्यांचे पुनर्वसन करण्यासाठी चार नवीन प्राणी संगोपन केंद्रे स्थापन करण्याची घोषणा केली आहे. प्रस्तावित केंद्रांपैकी प्रत्येक केंद्र 250 बिबट्यांना राहण्यासाठी सुसज्ज असेल, सर्वसमावेशक आरोग्य सेवा आणि पुनर्वसन सुविधा प्रदान करेल. या उपक्रमाचे उद्दिष्ट सध्याच्या माणिकडोह बिबट्या बचाव केंद्रावरील प्रचंड दबाव कमी करणे आहे, ज्याची सध्या मर्यादित क्षमता 40 आहे आणि ते आधीच मर्यादेपलीकडे कार्यरत आहे. गेल्या तीन आठवड्यांत बिबट्याच्या हल्ल्यात तीन मानवी बळी गेल्यानंतर मंगळवारी जिल्हाधिकारी जितेंद्र दुडी यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या आढावा बैठकीत हा निर्णय घेण्यात आला.जुन्नर वनविभागाचे विभागीय वन अधिकारी (डीएफओ) प्रशांत खाडे यांनी TOI ला सांगितले की, “नवीन केंद्रे तात्काळ बिबट्याच्या हल्ल्याच्या घटना पाहता आपत्कालीन आधारावर स्थापन केली जातील.” “आम्ही विभागातील योग्य ठिकाणे आधीच ओळखली आहेत. शिरूर तालुक्यात दोन केंद्रे सुरू केली जातील – एक पिंपरखेडजवळ आणि दुसरे न्हावरे गावाजवळ, तर इतर दोन केंद्रे जुन्नर तालुक्यातील मंचर आणि खेड येथे प्रस्तावित आहेत.” जुन्नर, शिरूर, आंबेगाव आणि खेड तालुक्यांचा समावेश असलेल्या संपूर्ण प्रदेशात बिबट्याच्या मृत्यूच्या घटनांमध्ये वाढ होत असल्याने वनविभागाची तातडीची कारवाई. गेल्या तीन आठवड्यांत शिरूर तालुक्यातील पिंपरखेड आणि जांबुत गावात पिंपरखेड येथील रोहन विलास बोंबे (11) याच्यासह तीन गावकऱ्यांना बिबट्याच्या हल्ल्यात आपला जीव गमवावा लागला. जुन्नर प्रदेश ऐतिहासिकदृष्ट्या त्याच्या अनोख्या लँडस्केपमुळे मानवी-बिबट्याच्या चकमकीसाठी आकर्षणाचे ठिकाण आहे. नैसर्गिक जंगलाच्या पट्ट्यांसह विखुरलेली उसाची शेते बिबट्यांसाठी लपण्याची आदर्श जागा तयार करतात आणि त्यांना मानवी वस्तीच्या जवळ आणतात. कॅप्चरच्या वाढलेल्या वारंवारतेने विद्यमान सुविधांवर गंभीरपणे ताण आणला आहे, अधिकाऱ्यांना त्वरित आणि विस्तारित उपाय शोधण्यास भाग पाडले आहे. नवीन केंद्रांच्या समांतर, माणिकडोह बिबट्या रेस्क्यू सेंटरची क्षमता 125 बिबट्यांपर्यंत वाढवण्यासाठी अपग्रेड केले जात आहे. “आम्ही एक सर्वसमावेशक प्रस्ताव तयार करत आहोत ज्यात सर्व नवीन सुविधांसाठी आर्किटेक्चरल डिझाईन्स आणि स्टाफिंग आवश्यकता समाविष्ट आहे,” खाडे पुढे म्हणाले. प्रत्येक नवीन केंद्रामध्ये अत्याधुनिक पशुवैद्यकीय युनिट्स, समर्पित विलगीकरण क्षेत्रे आणि पकडलेल्या प्राण्यांसाठी योग्य वैद्यकीय लक्ष आणि पोषण सुनिश्चित करण्यासाठी प्रशिक्षित कर्मचारी असतील. वन अधिकाऱ्यांनी सांगितले की ही केंद्रे केवळ बिबट्यांसाठी आश्रयस्थान म्हणून काम करणार नाहीत तर भविष्यात इतर बचावलेल्या वन्य प्राण्यांची देखील सेवा करतील. एका वरिष्ठ वन अधिकाऱ्याने बिबट्या पकडण्यात सातत्याने होत असलेली वार्षिक वाढ लक्षात घेऊन अशा पायाभूत सुविधांची गंभीर गरज अधोरेखित केली. “आम्ही अशा परिस्थितीत पोहोचलो आहोत जिथे आमच्या सध्याच्या सुविधा पूर्ण भरल्या आहेत. अतिरिक्त जागेशिवाय, पकडलेल्या बिबट्यांचे व्यवस्थापन आणि पुनर्वसन करणे आणि परिणामी, संघर्ष प्रभावीपणे कमी करणे कठीण होत आहे,” अधिकाऱ्याने स्पष्ट केले. एकदा कार्यान्वित झाल्यानंतर, नवीन काळजी केंद्रे बिबट्या व्यवस्थापन आणि व्यापक वन्यजीव बचाव कार्यासाठी प्रादेशिक केंद्र म्हणून कार्य करतील अशी अपेक्षा आहे. वन्यप्राण्यांसोबत सुरक्षित सहअस्तित्वावर गावकऱ्यांना शिक्षित करण्याच्या उद्देशाने वनविभागाने आयोजित केलेल्या जागरूकता आणि सामुदायिक सहभागाच्या कार्यक्रमांना पाठिंबा देण्यासाठी देखील ते महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतील. तज्ञांनी सांगितले की या अत्यावश्यक होल्डिंग सुविधा निर्माण करण्याबरोबरच, अधिवास व्यवस्थापन बळकट करण्यासाठी, शिकार तळ पुनर्संचयित करण्यासाठी आणि सर्वसमावेशक संघर्ष कमी करण्यासाठी जलद-प्रतिसाद संघ तैनात करण्यासाठी सतत प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.
मुख्य संपादक – गणेश दगा पाटील.
